ايران، جنوب غربي تقدير ويژه هيئت داوران جشنواره توراستراواي جمهوري چك
را از آن خود كرد
مستند ايران جنوب غربي به كارگرداني محمدرضا فرطوسي روايت آخرين ساكنان
تالاب هورالعظيم در جنوب غرب ايران است كه قسمت اعظم ان رو به نابودي
رفته است
ششمين دوره جشنواره توراستراوا با موضوع محيط زيست و جامعه توسط وزارت
محيط زيست جمهوري چك و شهرداري شهر استراوا سومين شهر بزرگ چك از 26
فروردين تا 2 ارديبهشت برگزار گرديد
ايران، جنوب غربي  پيش از اين در جشنواره امارات ، جشنواره سينما
حقيقت و جشن تصوير سال به نمايش درآمده بود
 اين مستند با مدت زمان 52 دقيقه به تهيه كنندگي مشترك محمدرضا جامعي و
محمدرضا فرطوسي و تصوير برداري رضا عبيات توليد شده است

” شنكبوت ، پادشاه دليوري بيروت” اين شعار “سليمان”  پيك موتوري 15 ساله اي است كه به جابجايي و حمل اشيا‍ء و وسايل از شير مرغ تا آدميزاد مشغول است ؛ او هر وسيله اي  را در هر مكان و در هر زمان به مقصد مي رساند و بيروت را مثل كف دستش مي شناسد . سليمان  با دختري به نام رويدا آشنا مي شود, آنان با هم به ماجراجوييهاي جالبي مي پردازند.

اين داستانِ اولين سريال اينترنتي عربي است كه لبنانيها به شبكه اينترنت وارد كرده اند. اين سريال كه سري اول و دوم  آن در 21 قسمت 5 دقيقه اي در سايت ” شنكبوت دات كام”  و همچنين “يوتيوب” و “فيس بوك”  قابل مشاهده است، توانسته مخاطب بسياري را در جهان عرب جذب كند .”شنكبوت”  نام موتور سليمان است كه مخفف دو كلمه شبكه عنكبوتي است و شبكه عنكبوتي لقبي است كه در جهان عرب به اينترنت مي دهند. موضوعات مطرح شده در اين سريال (فساد ، رشوه  ، مواد مخدر و… ) از جسارت و شجاعت بسياري برخوردار است آنهم به اين دليل كه از محدوديتهاي تلويزيوني و سياسي و بعضاً عرفي خبري نيست و سازندگان با استفاده از اين فرصت به نقد روابط اجتماعي و سياسي در شهر بيروت به عنوان نماد شهرهاي عربي پرداخته اند. آنها تلاش بسياركرده اند تا مخاطب جهان عرب را كه اين روزها به شدت مجذوب سريالهاي تركي دوبله شده است، به خود جذب كنند. علاوه بر موضوعات مطرح شده، ساختار و پرداخت اين سريال نيز تازگي هايي دارد. قسمت بيشتر سريال  در نماهاي خارجي و در خيابان تصوير برداري شده است آنهم در حالي كه اكثر سريالهاي عربي به دلايل سياسي و اجتماعي ترجيح ميدهند كه داستان خود را زير سقف روايت كنند و از نشان دادن تصاوير شهر به صورت مستند پرهيز كنند. نكته جالب ديگر لهجه واقعي لبناني در فيلم است, نه لهجه و طرز صحبت هنرپيشه ها در سريالهاي عربي كه خيلي حساب شده و ويرايش شده است. اين اولين تجربه “وب درام”  در كشورهاي عربي است . “وب درام”  به گونه اي از سريال سازي گفته مي شود كه براي مخاطب اينترنت ساخته مي شود و معمولا زمان كم، طنز و جسارت از مشخصات بارز آن مي باشد؛ روشي كه چند سالي است در آمريكا و انگليس مخاطب خاص خود را پيدا كرده واز نمونه هاي موفق مي توان به سريال محبوب و پرطرفدار “لونلي گرل 15″ كه پربيننده ترين ويديوي يوتيوب در سال 2008 بود، اشاره كرد.

براي تهيه اين سريال 4 شركت بزرگ  همكاري كرده اند: شركت افلام بطوطه كه ساليان به تهيه برنامه براي الجزيره انگليسي و بي بي سي در لندن مشغول بود بعد از انتقال به بيروت مسحور شنكبوت شد(همانگونه كه خود اعلام كردند) ، سرويس جهاني بي بي سي كه اساسا پيشنهاد دهنده اين سريال بوده و اولين تجربه وب درام خود را انجام داده ، شركت ولدد تاندم كه شركت تخصصي توليد سريال و وب درام در انگليس است و  شركت زيكو هاوس كه به ايده هاي نو و جديد در مورد جوانان در لبنان و خارج از لبنان كمك هاي مالي مي كند. كارگرداني اين كار نيز به عهده “امين دوره”  و تهيه كننده  آن “كاتيا صالح” است و 5 نويسنده جوان به “بسام بريش” در نوشتن سريال كمك مي كنند.

]]> http://otaghakeroshan.wordpress.com/2010/08/30/%d8%b4%d9%86%d9%83%d8%a8%d9%88%d8%aa-%d8%a7%d9%88%d9%84%d9%8a%d9%86-%d8%b3%d8%b1%d9%8a%d8%a7%d9%84-%d8%b9%d8%b1%d8%a8%d9%8a-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%a8%d9%83%d9%87-%d8%a7%d9%8a%d9%86%d8%aa%d8%b1%d9%86-2/feed/ 4 محمدرضا Shankaboot c5 http://otaghakeroshan.wordpress.com/2010/08/07/%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%8c-%d8%ac%d9%86%d9%88%d8%a8-%d8%ba%d8%b1%d8%a8%d9%8a/ http://otaghakeroshan.wordpress.com/2010/08/07/%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%8c-%d8%ac%d9%86%d9%88%d8%a8-%d8%ba%d8%b1%d8%a8%d9%8a/#comments Sat, 07 Aug 2010 10:31:51 +0000 محمدرضا http://otaghakeroshan.wordpress.com/?p=131 ]]>

فيلم مستند ” ايران ، جنوب غربي”  آماده نمايش شد .

بعد از كشف و حفر ميدان نفتي آزادگان و احداث سد كرخه ،  قسمت اعظم تالاب ” هورالعظيم” واقع در جنوب غربي ايران نابود شد. خشك شدن اين تالاب كه تنها منبع اقتصادي مردم به شمار مي رفت باعث مهاجرت اكثر هورنشينان به شهرهاي مجاور شد . اين مستند روايت زندگي آخرين ساكنان هورالعظيم است .

اين مستند به كارگرداني محمدرضا فرطوسي  ، تصويربرداري رضا عبيات  و تهيه كنندگي مشترك  شركت فيلمسازي بهنام فيلم و محمدرضا فرطوسي تهيه شده است.

” ايران ، جنوب غربي ” با مدت زمان 52 دقيقه و با فرمت HD تصوير برداري شده است .

ساير عوامل فيلم عبارتند از :  تحقيق و تدوين : محمدرضا فرطوسي ، مدير توليد : سيد باقر موسوي ، دستيار توليد : سيد احمد موسوي ، مشاور محلي : احمد سواري

ديشب دوباره فيلم “بيروت غربي” رو ديدم يكي از شاهكارهاي سينماي عرب و لبنان ،فيلمي بسيار زيبا در ستايش انسان و زندگي به كارگرداني زياد دويري كه ماجراهاي آن در بحبوحه جنگ داخلي لبنان ميگذرد . ماجرا از 13 اپريل 1975 شروع مي شود. مسافران يك اتوبوس فلسطيني جلوي چشم دانش آموزان يك مدرسه توسط عده اي نقاب پوش كشته مي شوند.شهر سراسر آشوب مي شود .احزاب ديني به جان هم مي افتند. گروه مسلمانان كنترل قسمت غربي بيروت را به دست مي گيرند و شرق بيروت در اختيار مسيحيان قرار مي گيرد اين سرآغاز فيلم و همچنين جنگ 14 ساله و ويران كننده لبنان است . اما داستان اصلي فيلم اين نيست . فيلم زندگي دانش آموزي به نام طارق را روايت مي كند كه به همراه دوست ديگرش عمر با دوربين سوپر 8 شان مشغول ضبط تصاويري از خانه و محله خود هستند  ولي براي ظهور فيلمها بايد به سمت ديگر شهر كه در دست مسيحيان است بروند .در اين بين با “مي” دختر زيباروي مسيحي آشنا مي شوند و اين شروع ماجراهاي آنها براي رفتن به قسمت ديگر شهر است.به هنگام رويارويي با گروه مسلمانان طارق و عمر پيشقدم مي شوند و براي در امان ماندن از مسيحيان “مي”. در يكي از سكانس هاي زيباي فيلم عمر با آويختن گردنبند صليب “مي” روي پلاك  الله  خود مي گويد حالا ديگر به هر طرف كه مي خواهيم مي توانيم برويم. اما به واقع تنها مكان امن شهر، روسپی خانه ي ” ام ولید” در مركز بيروت است كه هر دو طرف منازعه به هنگام وارد شدن سلاح هاي خود را كنار مي گذارند.

زياد دويري با روايتي غير مستقيم و بسيار هنرمندانه به نقد شرايط لبنان آن زمان و بيهودگي آن درگيريها كه يادآور جنگهاي صليبي بودند مي پردازد . او فارغ از جنگ به روايت جهان پاك و سرشار از لحظات ناب نوجوانان فيلم ميپردازد . لحظاتي كه آنها با دوربين 8 ميليمتري شان ضبط كرده بودند. زياد دويري بعد از دستياري كوئنتين تارانتينو در سه فيلم مطرح جكي براون، داستان عامه پسند و سگهاي انباري توانست حمايت چهار كشور فرانسه، نروژ، لبنان و بلژيك را براي نخستين فيلمش ” بيروت غربي” جلب كند و اين فيلم توانست در جشنواره كن سال 98 جايزه ويژه ” فرانسوا شاله” را از آن خود كند.دويري در سال 2004 دومين فيلم خود را با عنوان ” ليلا مي گويد” در مورد مهاجران عرب فرانسوي ساخت كه مورد توجه منتقدان قرار گرفت.

ديگر جوايز فيلم  :

جايزه بزرگ جشنواره سينماي عرب در پاريس

بهترين فيلم جشنواره قرطاج تونس

بهترين فيلمنامه جشنواره فرايبورگ

جايزه منقدين جشنواره تورنتو

جايزه داوران جوان ولدوليد اسپانيا

“برای ایرانیان حرف های بسیاری دارم”

قاسم حَوَل نویسنده کارگردان وبازیگر 69 ساله عراقی از پیشگامان سینمای عراق است او که اکنون در هلند به سر می برد کمتر تن به مصاحبه می دهد ولی هنگامی که خودم را  فیلمساز و نویسنده ایرانی معرفی کردم با اشتیاق پذیرفت و گفت : برای ایرانیان حرفهای ناگفته بسیاری دارم .قاسم حَوَل چندین فیلم داستانی و مستند به همراه جوایزی بسیار در کارنامه خود دارد  او عضو هیئت داوران جشنواره فیلم مسکو ، روتردام ، بولونا ،جشنواره فیلم عربی پاریس  و… بوده و از موسسان انجمن مستندسازان عرب به شمار می آید .مقالات بسیاری در مورد او و آثارش  به زبانهای عربی و آلمانی نگاشته شده است . او تعدادی کتاب سینمایی و نمایشنامه و داستان نوشته است که موضوع بسیاری از پایان نامه ها و رساله های دانشگاهی بوده است. حول برای انجام مصاحبه از من قول گرفت که حتی یک کلمه حذف نشود . شاید دل نگرانی حَوَل  ، ناشی از سالها مهاجرت و فرار و عدم ثبات  باشد در سرزمینی که گذرگاه تمدن بوده است و اینک هر تکه اش به یغما رفته است . حَوَل ، جدا از صراحت لهجه اش تاریخ شفاهی سینمای عراق است. این فیلمساز عراقی چند سال پیش در دانشگاه تهران در مورد رسانه های عصر جدید  سخنرانی داشته است .

از سینما شروع می کنیم، وضعیت کنونی سینمای عراق چگونه است؟

سینمای کنونی عراق در وضعیت نا ممکنی به سر می برد. تلاش هایی این جا و آن جا صورت می گیرد اما زیربنای درستی  وجود ندارد.  نظام عراق با تمام مؤسسات آن از بین رفته است و ده ها سال لازم است تا حکومت جدیدی بر سر کار آید. علاقمندان به سینما تلاش خود را می کنند، ممکن است فیلم های معدودی هم ساخته شوند اما سینما بدون یک زیربنای صنعتی و اقتصادی و تجاری نمی تواند ارزش فکری و هنری و زیبا شناختی خود را بروز دهد.

بدون نور چگونه تئاتر به وجود می آید ؟ بدون روشنایی و بدون برق، سینما چه گونه شکل می گیرد ؟ هنرمند همیشه در معرض خطر مرگ است. هنرمندان مهاجرت کرده اند. مؤسسات و گروهک های دینی وجود دارند که از نقطه نظر دین قائل به سینما نیستند، سینمایی که واقعیت را آن گونه که هست نشان دهد. تا زمانی که ممنوعیت ها وجود دارند، سینما نمی تواند وجود داشته باشد. سینما از بعد فرهنگ و تمدن، هنری پیشرو است. من شخصاً به وجود سینما در سایه ی مؤسسات دینی حاکم بر کشور اعتقاد ندارم. نه تنها مؤسسات دینی بلکه نیروهای شبه نظامی وجود دارند که می خواهند عراق را از هنرمندان خالی کنند.

اما در ایران با وجود حکومت دینی سینما به حیات خود ادامه داده است و جایگاه آن با قبل از انقلاب قابل مقایسه نیست !

من به سینمای ایران و به سینماگران ایرانی احترام می گذارم اما در سینمای ایران هم ممنوعیت هایی هست، البته پرتوهایی  از آزادی نیز وجود دارد. من سخنرانی رهبر انقلاب اسلامی،حضرت امام آیت الله خامنه ای را در مورد رمان جنگ خواندم و قصد چاپ آن را داشتم، ایشان در این سخنرانی در مورد رمان جنگ در ایران و جهان صحبت کرده اند و به رمان هایی اشاره کرده اند که به فیلم سینمایی تبدیل شده اند. رویکرد متمدنانه و فرهنگ آیت الله خامنه ای برای من قابل تقدیر است. من امضای ایشان را بر طرح فیلم امام حسین (ع) دارم. چند بار به ایران آمدم، طرح فیلم امام حسین را با نظارت امام محمد مهدی شمس الدین (ره) همراه داشتم، با وزارت فرهنگ و ارشاد و بنیاد سینمایی ایران دیدار کردم، استقبال خیلی خوبی کردند اما وقتی پای عمل رسید مانع تولید فیلم شدند. فکر نمی کنم ایرانی ها قبول کنند که یک کارگردان عراقی در کشورشان فیلمی در مورد امام حسین بسازد و این یکی از انتقادات من به مسؤولین ایرانی و سیاست ایران و سلیقه ی ایرانی است.. پرسش های بی جوابی از من می کردند انگار که می خواستند من را تنبیه کنند، من از نیات آنان خبر داشتم برای همین مدارکم را برداشتم و از همان راهی که آمده بودم بازگشتم. این جریان پیش از سقوط نظام دیکتاتوری عراق بود. ما سینما گران عراقی هنوز خارج از وطن خود به سر می بریم اما هیچ کس از ما حمایت نمی کند. همه حرف ها و ادعاهای تلویزیون فقط تبلیغ است در حالی که  واقعیت امر  کاملاً متفاوت است.

آیا بعد از سقوط نظام بعث  تلاشی برای ساخت فیلم در کشور خودتان انجام دادید؟

وقتی نظام دیکتاتوری عراق سقوط کرد شرکتی از نجف اشرف با من تماس گرفت که این فیلم را بسازم اما متوجه شدم که آن ها می خواهند از نام بزرگ امام حسین و اسم من به عنوان کارگردان برای تصفیه حساب های مذهبی استفاده کنند. من اجازه نمی دهم که نام والای امام حسین را تا این سطح پایین بیاورم یا از اسم خودم برای این غرض استفاده شود. من از امام حسین یک خوانش خاص و از حوادث یک خوانش دیگر دارم. خوانشی که که از خرافات و مبالغه دور است و نه خدمتی به کار درام می کند نه به شخصیت بزرگ امام حسین(ع). من شش سال برای این فیلم مطالعه ی تاریخی کردم، آن را نوشتم و سعی کردم که خرافات را از آن ساقط کنم و اگر بخواهم این فیلم را بسازم به عنوان یک کارگردان به کسی اجازه نمی دهم که در کار من دخالت کند چرا که در برابر تاریخ و در برابر این شخصیت بزرگ مسؤولم. کاملاٌ از رنج های خودمان به عنوان سینماگران عراقی آگاهم اما این سرنوشت ماست، دوستان قابل اعتمادی نداریم، همه به دنبال مصلحت خودشان هستند حتی اگر این مصلحت ها به ویرانی وطن و ملت منجر شود برای همین ما در برابر کسانی می ایستیم که در صدد ویرانی وطنمان هستند همان طور که شجاعانه در برابر دیکتاتور سابق ایستادیم و صبر کردیم، امروز هم با عزم و صبر بیش تر در برابر حکومت جدید ایستاده ایم، حکومتی که من شخصاً آن را قبول ندارم و به هیچ یک از عناصر آن اطمینان ندارم زیرا موضع من در زندگی به عنوان یک سینماگر  در جهت خلاف تحجر و تفکرات کهنه و فساد و چپاول ثروت های ملی و ضربه زدن به فرهنگ و تمدن کشور است. ما کشور اصیل و ریشه داری هستیم با تمدن کهن، اسطوره های ماندگاری چون گیلگمش و حکایت های هزار و یک شب، ما هفت هزار سال پیش ،خط و نوشتار را اختراع کردیم و به نظرم در سایه ی این سقوط بی سابقه در تاریخ، برخاستن یک فرهنگ و یک فرهنگ سینمایی ناممکن است، سینما نیاز به یک قاعده ی تولیدی و اقتصادی ویژه دارد و جز در شرایط آرام و مطمئن رشد نمی کند، فیلم هایی هم که ساخته می شوند یک اتفاق محض و استثنا هستند.

اجازه دهید به تاریخ سینمای عراق بپردازیم ، سینمای عراق چگونه شکل گرفت ؟

سینمای عراق با تولید مشترک با کشور مصر آغاز شد. اولین فیلمی که ساخته شد فیلم «إبن الشرق» (پسر شرقی)  در سال 1946م. بود که به وسیله ی شرکت  فیلم عراقی – مصری الرشید تولید شد. کارگردان فیلم «نیازی مصطفی» (از مصر) بود. در این فیلم از عراق «عادل عبد الوهاب»، «حضیری ابو عزیز» و«عزیز علی» و از کشور مصر «بشاره واکیم»، «مدیحه یسری»، «نورهان» و «آمال محمد» ایفای نقش کردند. پس از این فیلم در همان سال فیلم «القاهره بغداد» به کارگردانی «احمد بدر خان» (از مصر) ساخته شد که در کنار بازیگران مصری دو هنرپیشه ی عراقی؛ «حقی الشبلی» و «ابراهیم جلال» شرکت داشتند. این فیلم با تولید مشترک «اسماعیل شریف» از عراق و شرکت انجمن هنرمندان مصر  ساخته شد.

آیا در آن زمان عراق دارای استودیوی فیلمسازی بود؟

در آن زمان ساختمانی در بغداد در حال ساخت بود که بعدها استودیو بغداد نام گرفت. این ساختمان بین بغداد و شهر کوت قرار داشت، نزدیک پادگان نظامی الرشید که بزرگ ترین پادگان ارتش عراق بود. این استودیو متعلق به شرکتی بود به نام شرکت فیلم بغداد که در سال 1942 تأسیس شده بود و در میان مؤسسان آن چند تاجر یهودی عراقی هم بودند. این شرکت استودیو بغداد را ساخت. پلاتوهای بسیاری در این استودیو برای تصویر برداری داخلی و فضاهای وسیعی برای تصویر برداری خارجی قرار داشت. استودیو با وسایل پیشرفته ی ظهور و چاپ و صدابرداری و دوربین ها و نور پردازی های سینمایی تجهیز شد. استودیوهایی برای ترکیب صدا و میزهای مونتاژ و موویلا   و اتاقهای قطع نگاتیو. استودیو بغداد بعد از استودیو مصر  بحق مهم ترین استودیو منطقه ی عربی بود و حتی گفته می شود که در برخی تجهیزات سینمایی بر آن برتری داشت. این استودیو چیزی تولید نکرد چون آن ها برای شروع کار به فکر یک تولید سینمایی عظیم بودند. به دلیل پشتیبانی مالی یهود و نزدیک بودن استودیو به پادگان الرشید، گاه شایعاتی پیرامون این استودیو شنیده می شد.

در آن زمان، در سال 1946 در مصر فیلم «عنتر و عبله» ساخته شد، با بازی «سراج منیر» و «کوکا» و به کارگردانی «نیازی مصطفی»؛ این فیلم سود مالی فراوانی فراهم کرد که نه تنها باعث مطرح شدن تولید کنندگان آن در سینما شد بلکه پخش کنندگان مصری فیلم و حتی صاحبان سالن های سینما در عراق و وارد کنندگان آن هم مطرح شدند. این فیلم برای مدت یک سال اکران شد در حالی که هیچ سینمایی در عراق یا در کشورهای عربی دیگر برای چند هفته فیلم دیگری اکران نکرد. بسیاری از مردم فیلم را هر روز می دیدند و بعضی از آنان تمام فیلم را با دیالوگ ها و ترانه هایش حفظ کرده بودند. در نتیجه صاحبان شرکت استودیو بغداد به این فکر افتادند که فیلمی به سبک فیلم «عنتر و عبله» تولید کنند و در سال 1947 داستان «علیا و عصام» انتخاب شد که یک حکایت بلند شعری بود با مطلع «رولا عرب قصورهم خیام…». «انور شاؤول» که خود یهودی بود این منظومه را به شکل داستان منثور در آورد و برای ساخت فیلم با کارگردان فرانسوی (آندره شوتان) و تصویر بردار فرانسوی (ژاک لامار) قرارداد بستند. بازیگران فیلم از میان هنرپیشه های تئاتر عراق اتنخاب شدند: «ابراهیم جلال»، «عزیمه توفیق»، «عبدالله العزاوی»، «یحیی فائق»، «فوزی محسن الأمین»، «احلام»، «اعتدال یوسف»، «عبد المنعم الجادر»، «اکرم جبران»، «سلیمه مراد». برای فیلم نیاز به صحنه ی به دنیا آمدن عصام داشتند و به دنبال خانواده ای بودند که صاحب یک نوزاد پسر شده باشد تا نقش تولد عصام در کجاوه و هجرت قبیله اش را بازی کند. فیلم مصادف شد با تولد «شیراک» که پسر «سورن»، برادر «هاماس»، نگهبان استودیو، در نتیجه شیراک نقش به دنیا آمدن عصام و کودکی اش را بازی کرد. «شیراک» بعدها یکی از بهترین سینماگران عراق در چاپ و ظهور فیلم و مونتاژ و صدابرداری شد و نامش در اغلب فیلم های عراقی آمد، بعد کارگردان سینما شد و در سال 1977به طور ناگهانی و به همراه خانواده اش عراق را به مقصد ایالات متحده ی آمریکا ترک کرد تا در آن جا به دور از دغدغه های سینما کار کند. «یحیی فائق»، کارگردان و بازیگر تئاتر به عنوان دستیار کارگردان در فیلم «علیا و عصام» شرکت داشت. برای تولید فیلم در آن زمان بیست و پنج هزار دینار عراقی هزینه شده بود.

در سال 1948 بعد از شکست فلسطین و تشکیل دولت اسرائیل سندی یافت شد که دال بر استخدام این استودیو به عنوان لانه ی جاسوسی برای اسرائیل بود به همین دلیل استودیو بسته شد و ممتلکات آن به فروش رفت.

آیا این ادعا صحت داشت و استودیو بغداد حقیتاً مرکز جاسوسی بود؟

پس از نشر سندی در شماره (423) روز دوشنبه 27 سپتامبر 1948روزنامه ی «الیقظه» در بغداد یعنی چهار ماه پس از شکست عرب ها در فلسطین، استودیو بغداد پاک سازی شد و تمام ممتلکات آن در مزایده به فروش رفت.

متن نوشته شده در روزنامه ی «الیقظه»:

استودیو فیلم بغداد

لانه ی جاسوسی صهیونیسم در بغداد

در این جا ترجمه ی متن سند خطیر منتشر شده  زنکغراف را می آوریم که یکی از مجاهدان عرب خود آن را از فلسطین برای ما آورد. نسخه ای که به دست ما رسید خطاب به دکتر «کرجی ربیع» نوشته شده بود. در ابتدا بنا به مصلحت عمومی نشر آن را به تعویق انداختیم اما اکنون که همه چیز آشکار شده است متن این سند زنکغراف را  به انگلیسی و عبری به همراه ترجمه ی عربی منتشر می کنیم تا خوانندگان از دسیسه ها آگاه شوند، دسیسه های کسانی که آنان را شهروندانی نیک به شمار آوردیم و فضا را برای آنان باز گذاشتیم اما آنان به این وطن خیانت کردند.

ترجمه ی سند منتشر شده در روزنامه ی «الیقظه»:

محرمانه

از زیون مایر های عزراییل

اداره ی ارتباطات – رییس خاخام های سرزمین مقدس- قدس

به تمام فرزندان اسراییل در شرق

به یاری خداوند هدف والای خود را که صهیونیست ها در طی سه نسل در پی دستیابی به آن بودند، محقق ساختیم، هدفی که همانا تشکیل دولت اسراییل در سرزمین مقدس فلسطین است.

به همین دلیل تمام تلاش خود را برای اجرای برنامه ها و هدف بزرگ خود که از شرق اردن تا سوریه و عراق و ایران را شامل می شود، به کار می گیریم.

نکته ی حایز اهمیت این که مرکز تبلیغات ما در عراق در حال حاضر، (استودیو فیلم عراق) و به ویژه (سوادی أخوان) است.

شما باید در هر زمینه ای که به مثل اعلای ما مربوط می شود به آنان مراجعه کرده و با آنان ارتباط داشته باشید.

شما به عنوان پیشکسوت سینمای عراق موفقیت گذشته سینمای عراق  و شکست امروزش را در چه می بینید؟

فیلم هایی که در تاریخ سینمای عراق درخشیدند فیلم هایی بودند که در دهه ی پنجاه و در دوره ی نظام سلطنتی در عراق ساخته شدند مثل فیلم «من المسؤول؟» (چه کسی مسئول است؟) و فیلم «سعید افندی»  . و ابتدای انقلاب 14 جولای که نظام سلطنتی را در زمان تأسیس مؤسسه ی سینمایی عراق تغییر داد و برای آن قانونی صادر کرد که می توانست یک آغاز خوب برای سینمای عراق باشد اما بعد از پنج سال یعنی در سال 1963 که نظام سلطنتی توسط حزب بعث عراق در اولین انقلاب نظامی امریکایی به نظام جمهوری تغییر یافت شرکت های سینمایی و گروه های نمایشی مصادره شد اما این حکم تا نه ماه بیش تر دوام نداشت و بعد از آن سینماگران از زندان هایی که تمام عراق را پر کرده بودند خارج شدند. این در حالی بود که حتی باشگاه های ورزشی به جایی برای حبس تبدیل شده بودند مانند اتفاقی که در شیلی افتاد. بعد از آن زمان بود که یک دوره ی ثبات و پایداری به وجود آمد و من در این دوره بعد از تاسیس گروه تئاتر الیوم، شرکت سینمایی «أفلام الیوم» را تأسیس کردم که شاید مهم ترین شرکت تاریخ سینمای عراق باشد، همچنین  مجله ی «السینما الیوم» را منتشر کردم و مهمترین فیلم تاریخ سینمای عراق را (به انتخاب منتقدان )، تولید کردیم . فیلمی که شهرت جهانی پیدا کرده بود و به تندیس نقره ای  در قرطاج تونس دست یافت و در بسیاری از کشورها به نمایش گذاشته شد. سپس بعثی ها طی یک انقلاب آمریکایی جدید در 17 جولای 1968 به صحنه ی قدرت بازگشتند. شرکت و مجله ام را مصادره کردند، من به زندان رفتم و بعد از تحمل رنج های فراوان خسته از زندان آزاد شدم و به بیروت رفتم.

از تجربه تبعیدتان برایمان بگویید. چرا و چگونه از عراق خارج شدید؟  در کجا زندگی کردید؟ و در این مدت چه کارهایی انجام دادید؟

ده سال در بیروت زندگی کردم و چند فیلم مستند ساختم و به جایزه های جهانی دست یافتم. فیلم «العائد إلی حیفا» (بازگشت به حیفا) را ساختم، بر اساس رمان «غسان کنفانی»، نویسنده ی فلسطینی. در آن فیلم واقعیت را به تصویر کشیدم. سپس بعد از مدتی در نیمه ی دهه ی هفتاد برای شرکت در تأسیس انجمن مستند سازان عرب به بغداد دعوت شدم و به عنوان عضو دبیرخانه ی کل و گروه اجرایی انتخاب شدم. در طول مدت دو سالی که در آن از عراق دیدن کردم یک فیلم داستانی کارگردانی کردم به نام «خانه هایی در آن کوچه» که بر اساس رمان «زقاق الأقنان»  نوشته ی «جاسم مطیر» کار شده بود؛ همین طور فیلم مستند بلندی ساختم به نام « داستان هور» که به خاطر آن جایزه ی بهترین کارگردانی را در جشنواره فیلم عراق به دست آوردم این فیلم همچنین به پنج جایزه ی دیگر در جشنواره ی سینمای عراق نائل شد و به شهرت جهانی رسید و درباره ی آن نقدهای طولانی نوشته شد و پیرامون آن در بسیاری از محافل جهانی بحث و گفتگو صورت گرفت. زمانی که فیلم «خانه هایی در آن کوچه» را به پایان رساندم، دولت از من خواست که در فیلم تغییراتی به وجود آورم که البته من قبول نکردم و نزدیک بود به خاطر این کار زندگی ام را از دست بدهم اما توانستم با سفر به لیبی، ایتالیا و از آن جا به بیروت نجات پیدا کنم. بعد از این که من عراق را ترک کردم مرکز سینمای عراق با استخدام کارگردانی صحنه ی مهمی از فیلم را حذف کرد و جای آن سکانسی متفاوت با فیلم اصلی گذاشتند. به خاطر این کار من یک کنفرانس خبری در لبنان تشکیل دادم و در مورد این تغییر سخن گفتم که در پی آن دو بار مورد حمله ی تروریستی قرار گرفتم و به این قضیه در کتابم «خاطرات گذرنامه» اشاره کردم. در آن دوره بود که فیلم «العائد إلی حیفا» را ساختم.

مدتی را در یونان به سر بردم و پس از آن در سال 1992 به هلند پناهنده شدم و توانستم شناسنامه ی هلندی بگیرم. در مدتی که در یونان به سر بردم شش فیلم در مورد فرهنگ لیبی ساختم و نیز یک فیلم درام تجربی با عنوان «لیلا العامریه» و در هلند فیلمی به نام «السلام علیکم» با موضوع صلح در خاورمیانه کار کردم، همچنین فیلم «سمفونی رنگ»  را در مورد هنر تجسمی ایرانی با حضور نقاش ایرانی افشان کتابچی ساختم که در آن از موسیقی ایرانی که ویژه فیلم ساخته شد بهره بردیم . فیلم «داستان هور» را دو ماه پیش به پایان رساندم و هم اکنون یک فیلم دارم که از طرف فرانسه پشتیبانی شده، در مورد یک دیکتاتور عرب، عنوان فیلم «المغنی» (آوازه خوان) است اما با وجود حمایت مالی فرانسه هنوز هزینه های فیلم کامل نشده است. اگر سینمای ایران با ما همکاری می کرد شاید می توانستم این فیلم را در شهرک سینمایی ایران فیلم برداری کنم اما متأسفانه مسؤولان سینمای ایران با سینماگران عراقی همکاری لازم را نمی کنند و با کمال تأسف ابراز می کنم که تجربه من در فیلم «الحسین» خیلی دردناک بود. زمانی که برای گفتگو درباره ی فیلم برداری فیلم الحسین در شهرک سینمایی با آن ها دیدار کردم با حرف هایشان زمین را برایم غرق گل کردند و گفتند که ما خدمتگزار فیلم حسین (ع) هستیم و استودیو را برای شما قبل از فیلم برداری آماده می کنیم اما وقتی برای ساخت فیلم قدم برداشتم به جای این که گل ها زیر پایم باشند خارها در پاهایم فرو رفتند. این خیلی تأسف برانگیز است. اول از من استقبال می کنند، در مرحله ی بعد از من می پرسند تا حالا چند فیلم ساختی؟ با کنایه جواب می دهم هیچ فیلمی نساخته ام. می پرسند پس چه طور می خواهی این فیلم را کارگردانی کنی در حالی که تا به حال فیلمی نساختی؟ می گویم: هر کارگردانی فیلم اول خود را دارد. چه طور رستمی اولین فیلم خود را کارگردانی کرد در حالی که قبل از آن فیلمی نساخته بود؟ چه طور مخملباف اولین فیلمش را بدون تجربه ی کارگردانی فیلم ساخت؟ چه طور فلینی و پازولینی و ایلیا کازان و برگمان اولین فیلم های خودشان را ساختند؟ نا امید بر می گردم… بعد می گویند سناریو را بده تا بخوانیم و من هم طبیعتاً قبول نمی کنم چون می دانم نیت خیری وجود ندارد.

اوضاع و احوال سایر  فیلمسازان عراقی در غربت چگونه است ؟

سینماگران عراقی که از وطن خودشان مهاجرت کرده اند وقت بسیاری را صرف سازگار شدن با مناطق جدید و استقرار در آن ها و بازگرداندن ساختار خانه و خانواده در آن جا کردند. آن گونه که گفته می شود تبعید مسأله ساده ای نیست. تبعید دغدغه ها و مشکلات خاص خود را دارد و چون سینما ابزار بیان پر هزینه ای است، به مبالغ مالی زیاد، دوربین ها و وسایل صدابرداری و مونتاژ و موسیقی نیاز دارد.. بنابر این یافتن فرصت شغلی کار ساده ای نیست و متأسفانه کشورهای عربی و حتی شبکه های تلویزیونی ماهواره ای شان دید منفی درباره ی روشنفکران و سینماگران عراقی دارند، کشور همسایه یعنی ایران هم دیدگاه بهتری نسبت به کشورهای عربی درباره ی عراق ندارد. دیدگاه ایرانی ها را درباره ی فیلم امام حسین  که قبلاً می خواستم آن را بسازم برای تان شرح دادم.آنها مرا به شدت خسته و مإیوس کردند. سینماگران عراقی فیلم های بسیاری را ساخته اند، برخی مهم بودند و برخی دیگر اهمیت کم تری داشتند. کشورهای پناهنده پذیر اروپایی کمک هایی به این تولیدات می کنند که البته این کمک ها خیلی اندک اند. برخی از سینماگران کمک هایی را از شهرداری ها دریافت می کنند که این کمک ها در بهترین حال به پنج تا ده هزار یورو می رسد آن هم برای ساخت فیلم کوتاه تجربی یا مستند . حمایت های خوب بسیار کم است، به عنوان نمونه من در ازای فیلمنامه ی فیلم «آوازه خوان» که درباره ی یک دیکتاتور عرب که الهام گرفته از شخصیت دیکتاتور عراق است 400 هزار دلار دریافت کردم که باید به تهیه کننده ی فرانسوی داده می شد تا آن را تولید کند و من آن را کارگردانی کنم اما این مبلغ نمی تواند برای تهیه ی فیلم کافی باشد و تهیه کننده ی فرانسوی به دنبال همکاری برای ساخت آن است و تا امروز به نتیجه ای نرسیده است. دوباره به همان موضوع بر می گردم که اگر ایران برای این گونه موارد رغبت نشان می داد ما فیلم را در شهرک سینمایی می ساختیم اما متأسفانه بوروکراسی اداری و تعصب نژادی مانع چنین همکاری هایی می شود و این موضع تأثیر منفی بر سیاست ایران می گذارد و سینماگر را ناراضی می کند همان طور که برای من در تجربه ی ساخت فیلم امام حسین پیش آمد.

همانطور که شما اطلاع دارید بسیاری از هنرمندان  در تبعید شاخص ترین آثارشان را خلق کردند نمونه اش در ادبیات فراوان است ، آثار شاخص سینمای عراق در حوزه سینمای تبعید چه هستند؟

سینماگران عراقی فیلم های بسیاری را در تبعید ساخته اند که می توان از فیلم های بارز به فیلم «رویاها» ساخته ی «محمد الدراجی» که یک فیلم مهم درباره ی اشغال عراق است اشاره کرد. و فیلم «عراق بین واقعیت و رویا» ساخته ی «عامر علوان» که درباره ی موانعی است که قبل از سقوط رژیم در زمان ساخت فیلم «زمان، مرد نیزار» با آن ها مواجه شده بود؛ و فیلم «آواز غایبان» به کارگردانی «لیث عبد الأمیر» که درباره ی سفر یک کارگردان به عراق در زمان اشغال آن و از شمال به جنوب است و فیلم «سندبادیون»  ساخته ی «هادی ماهود» درباره ی واقعیت اشغال که رویاهای مردم را ویران کرده است. همچنین مجموعه فیلم های کوتاهی ساخته ی «طارق هاشم» که یکی از این فیلم ها درباره ی بازیگر مرحوم سینما و تئاتر «زینب» است که در دو فیلم معروف عراقی «سعید افندی» و «نگهبان» ایفای نقش کرده بود… در واقع این ها فیلم های مهمی هستند. فیلم هایی هم توسط «محمد توفیق» ساخته شده اند؛ مانند «نی»، «سال های خاکستر» و «قطعات یدک» ساخته ی «جمال امین» و «روزهای بغداد» به کارگردانی «هبه قاسم» و فیلم های دیگری که سینماگران با تلاش و اصرار فراوان و کوشش های بی دریغ می سازند.

عراق کشوری است که رنج ستم و دیکتاتوری و اشغال و جنگ و آوارگی را به دوش کشیده و متأسفانه کشوری است که همیشه مورد هدف بوده و روشنفکران و سینماگران آن مورد ظلم واقع شده اند و کسی از آنان پشتیبانی نمی کند اما آنان برای بقا و خلاقیت هنری تلاش می کنند.

در دوران نظام سابق عراق بسیاری از روشنفکران و هنرمندان عراقی گریختند و به کشورهای اروپایی پناهنده شدند خود شما نیز از جمله همین افراد بودید از سختیها و موانع فعالیتهای هنری در نظام سابق برایمان بگویید؟

نظام دیکتاتور سابق یک نظام تمامیت خواه بود شبیه به کشورهای کمونیستی و سوسیالیستی. تمامیت خواهی طبقه ی کارگر و تحمیل ایدئولوژی آن بر عموم گروه های ملت. در نظام های دیکتاتوری تمامیت خواهی حزب و خانواده و فرد هم وجود دارد. تمامیت خواهی سیادت یک رأی واحد و یک گرایش و تحمیل آن در برابر آزادی و و آزادی بیان از طریق تراکم قدرت قانون گذاری و اجرایی و قضایی در دست یک حزب یا خانواده یا یک فرد است. تمامیت خواهی خلاقیت را از بین می برد زیرا نقیض آزادی و آزادی بیان است. و فرهنگی که نماینده ی آگاهی ملت است نمی تواند با اجبار در رأی و بیان کنار بیاید. نظام های تمامیت خواه فرهنگ را در دست می گیرند و کم کم آن را به صورت یک فرآیند تبلیغاتی در می آورند. این نظام های تمامیت خواه و دیکتاتور از آزادی بیان و فرهنگ می ترسند. «گوبلز» وزیر ارتباطات «هیتلر» گفته است: «وقتی اسم فرهنگ را می شنوم، به اسلحه ام دست می کشم.» این وضعیت برای هنرمند رعب آور است، در برابرش دو راه می ماند: فرار و مهاجرت یا تسلیم شدن در برابر نظر حزب و دیکتاتور حاکم.

موانع تولید در سینما نبود آزادی بیان بود. عراق یک کشور غنی است و می تواند یک نهضت سینمایی ایجاد کند به ویژه با وجود هنرمندان واقعی که دارد. آکادمی سینما نیروی انسانی را برای تولیدات سینمایی فراهم می کرد و باید یک مؤسسه ی سینمایی وجود داشته باشد تا این نیروها را جذب کند و توانایی های آنان را برای یک نهضت فرهنگی و سینمایی به کار گیرد. شرط تولید در سینما تقریباً گرایش به حزب حاکم بود. مؤسسه ی سینما دارای پیش رفته ترین امکانات سینمایی بود، از دوربین ها و میزهای مونتاژ گرفته تا  دستگاه چاپ و ظهور فیلم و دستگاه های صدابرداری. اما تولید درام سینمایی بسیار کم بود و فیلم های مستند سینمایی هم چیزی نبودند جز یک سری فیلم تبلیغاتی برای کارهای (حزب) و (دولت). این وضعیت نابسامان تولید سینمایی را به سوی یک تولید تبلیغاتی بدون داستان اجتماعی و بدون میراث تاریخی کشاند. در زمان صدام و در دهه ی هشتاد حدود 37 سینماگر از عراق خارج شدند سپس کم کم این تعداد افزایش یافت به ویژه در دوره ی جنگ ایران و عراق که سینماگران به عنوان تصویر بردار یا به عنوان سرباز به جبهه های جنگ فرستاده می شدند در حالی که خود این را نمی خواستند و در صورت نپذیرفتن اعدام می شدند. اما هر گاه فرصتی برای فرار دست می داد از طریق منطقه ی کردستان در شمال عراق به ترکیه یا ایران می رفتند و در آن جا یا ماندگار می شدند یا مهاجرت می کردند. نظام تمامیت خواه و مستبد سابق نه می شنید و نه می خواست نظری خلاف نظر خود بشنود برای همین از هیچ پیشنهادی برای پیشرفت سینما یا تأسیس آرشیو و حافظه ی عراقی استقبال نمی شد مگر این که در چارچوب حزب و مرزبندی های حزبی باشد که بر عراق حاکم بود. دستگاه های اطلاعاتی در هر پیشنهاد و هر کلمه و هر موضعی که از طرف دستگاه های امنیتی مشکوک به نظر می رسید، دقیق می شدند، به همین دلیل سینماگر سعی می کرد خود را پنهان کند یا این که خود را در مواضع خاصی وارد کند، همیشه در فکر فرار بود نه هنر و خلاقیت هنری.

می توانید ویژگی های اصلی یا گرایش های سینمای کنونی عراق را برای ما شرح دهید؟

مدیر انجمن سینما که از طرف یک گروه دینی تعیین شده است، می گوید: ما در حال ساخت یک سینمای جدید هستیم و مشغول تولید یک فیلم در مورد آموزش نماز هستیم.

فکر نمی کنم نیازی به تبیین ویژگی های سینمای کنونی عراق باشد و نیازی به شرح آن ها نمی بینم.

به چه طریق می توان یک زیربنای واقعی برای سینمای عراق ایجاد کرد؟

نمی توان ساختاری برای سینمای عراق ایجاد کرد زیرا که عراق در یک حالت استثنائی در طول تاریخ بشری به سر می برد و من واقعاً برای عراق می ترسم. هیچ کس برای رهایی آن کاری نمی کند. همه بدون استثناء در جهت ویرانی کشور عراق کار می کنند: اشغال گران، مسلمانان، تروریست ها و نیروهای مخفی که به شکل منظم عمل می کنند و نمی دانیم می خواهند عراق را به کجا بکشانند؟ به تقسیم یا به جنگ داخلی یا….؟ سینما جز در یک وضعیت آرام نمی تواند به زندگی ادامه دهد و جز در سایه ی آزادی نمی تواند شکوفا شود.

کشور من اکنون توسط کشورهای بسیاری اشغال شده است

از آخرین فیلم تان چه خبر گویا قرار است موسسه ای فرانسوی آن را تولید کند ؟

فیلم اخیرم «آوازه خوان» از طرف مؤسسه آرته فرانسه از میان 120 فیلم برگزیده شد و این مؤسسه پشتیبانی مالی آن را به عهده گرفت اما مبلغی که داده شد هزینه های تولید را تأمین نمی کند. در حال حاضر تهیه کننده ی فرانسوی به دنبال کسی است که در تهیه آن با او همکاری کند و در غیر این صورت تولید این فیلم لغو می شود. فیلم برای ساخته شدن به حداقل صد و پنجاه هزار دلار دیگر نیاز دارد. از مسئولان سینمای کشورم عراق هم تقاضای همکاری کردم اما تا کنون پاسخی دریافت نکرده ام. وعده هایی به من داده شد اما هیچ کدام به مرحله ی عمل نرسید و عراق امروز با دولتی که از سوی ایران نیز تأیید شده است مجموعه ای از سارقانی است که به شکل علنی در حال چپاول وطن با صدها میلیون دلار هستند در حالی که خود در جایی زندگی می کنند که از صد کیلومتر مربع تجاوز نمی کند و می ترسند در صورت نبود حمایت آمریکا از آن بیرون رانده شوند. و من احترامی برای آنان قائل نیستم و می خواهم که این سخن را از مصاحبه حذف نکنید زیرا این مسئولیت شخصی من در گفتگو است و در صورت حذف آن از این گفتگو من آن را دوباره به زبان عربی منتشر خواهم کرد و به بخش حذف شده اشاره خواهم کرد.

شما در جایی گفتید که هر گاه سیاست سقوط کند، حکومت سقوط می کند و در صورتی که فرهنگ سقوط کند، وطن سقوط می کند. آیا وطن شما امروز سقوط کرده است؟

از فرهنگ مان حمایت می کنیم که سقوط نکند و هر گونه فرهنگ جایگزینی را رد می کنیم تا هویت عراق را حفظ کنیم. و از عراق محافظت می کنیم تا دچار سقوط نشود چه از نظر جغرافیایی و چه از لحاظ سیاسی.

آقای حول پیرامون شما و آثارتان سوالات متعددی دارم اما آنها را به فرصتی دیگر موکول می کنم .فقط مایلم نظر شما را در مورد سینمای ایران بدانم خصوصا اینکه شما در مرز تولید مشترک با ایران بودید و یا هستید .

سینمای ایران کارهای ممتازی ارائه کرده است، بخشی از آن ها را در جشنواره ی سینمای روتردام دیدم مثل کارهای سمیرا مخملباف که برایم جالب بود .من نقدی درباره ی سینمای ایران در خلال برنامه ی فیلم های ایرانی در جشنواره ی سینمایی لایبزگ در آلمان نوشتم و آن را در  روزنامه ی «الزمان» به چاپ رساندم و این نقد را برای بنیاد سینمایی ایران ارسال کردم این نقد در کتابی که درباره ی سینما نوشته ام خواهد آمد و به زودی در دمشق منتشر می شود. همچنین فیلم « روز واقعه» نیز توجهم را به خود جلب کرد که آن را در ایران دیدم با بازی «علی شجاع نوری». همچنین فیلم «بازمانده» که بر اساس رمانی از «غسان کنفانی» است. در سینمای ایران تعداد زیادی فیلم با مضمون اجتماعی دیدم که می توان از آن ها به عنوان فیلم های اجتماعی ایران یاد کرد و همین طور فیلم هایی درباره ی جنگ ایران و عراق.

سینمای مستند ایران از اهمیت بسیاری برخوردار است؛  مانند فیلم های کامران شیردل: زندان زنان، محله زنان و تهران پایتخت ایران.

از فیلم های فراموش نشدنی فیلم «زندگی در مه» است به کارگردانی بهمن قبادی که از فیلم های داستانی نیمه بلند است، همچنین فیلم «ساز زدن بر زخم» از «علیرضا انصاریان» که درباره ی موسیقی است، در این فیلم شخصی به نام «بیوک آقا» از هنر و جامعه دور می شود و تنها می ماند. فیلم «مکرمه»، «خاطره ها و رویاها» از «ابراهیم مختاری» و فیلم «باران» ساخته ی« رخشان بنی اعتماد» نیز توجهم را جلب کردند. در کل اغلب فیلم های ایرانی به موفقیت جهانی رسیده اند. سینمای ایران در کل عالی است. اما به آزادی بیان بیش تری نیاز دارد. تا آن جایی که من می دانم واقعیت های اجتماعی و دینی زندگی ایرانی دست بسیاری از کارگردانان خلاق ایرانی را بسته است.

گفتگو : محمدرضا فرطوسي

برگردان به فارسي : مريم حيدري

]]> http://otaghakeroshan.wordpress.com/2010/04/23/%da%af%d9%81%d8%aa%da%af%d9%88-%d8%a8%d8%a7-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%b2-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8c-%d9%82%d8%a7%d8%b3%d9%85-%d8%ad%d9%8e%d9%88%d9%8e%d9%84/feed/ 2 محمدرضا hawal http://otaghakeroshan.wordpress.com/2010/04/14/%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d9%85%d8%ad-%d8%af%d8%b1-%d8%a3%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%85%d9%8a%d9%86-%d9%85%d8%b9%d9%84%d9%88%d9%81/ http://otaghakeroshan.wordpress.com/2010/04/14/%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d9%85%d8%ad-%d8%af%d8%b1-%d8%a3%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%85%d9%8a%d9%86-%d9%85%d8%b9%d9%84%d9%88%d9%81/#comments Wed, 14 Apr 2010 11:15:15 +0000 محمدرضا http://otaghakeroshan.wordpress.com/?p=81 ]]>

اسامه القفاش

ترجمه : محمدرضا فرطوسي

در میانه های دهه نود مطبوعات فرانسوی می نوشتند که : اگر دو نفر نبودند ادبیات فرانسه به مسیر مرگ منتهی می شد و آنها فرانسوا میتران و امین معلوف بودند.و علی رغم مبالغه موجود لکن این جمله جایگاه و اهمیت ادبیات امین معلوف مهمترین و معروفترین نویسنده ادبیات فرانکوفونی را نشان می دهد.فرانکوفونی لقبی است که مجامع ادبی و فرهنگی فرانسه به نویسندگان عربی که به فرانسه می نویسند نسبت می دهند و از جمله این نویسندگان می توان به طاهر بن جلون مغربی ، محمد دیب و مالک حداد جزائری ، محمدعبید هنیدو  موریتانی ، و اندریه شدید ، البیر قصیر و احمد رسام مصری اشاره کرد.

امین معلوف در سال 1949 در بیروت دیده به جهان گشود . در رشته اقتصاد و علوم اجتماعی از دانشگاه یسوعیه بیروت فارغ التحصیل شد و سپس در ضمیمه اقتصادی روزنامه ” النهار ” مشغول به کار شد روزنامه ای که از معتبرترین و مشهورترین روزنامه های لبنان به شمار می آمد.پس از آن در بخش بین الملل روزنامه مشغول به کار شد و در آنجا با ریز قضایای سیاسی و اجتماعی دنیا آشنا شد به خصوص آنکه صاحب امتیاز و مدیر مسئول النهار ” غسان توینی ” از مهمترین افراد دولت لبنان در اواخر دهه شصت و اوایل هفتاد هنگام حکومت شارل حلو و سلیمان فرنجیه بود. در سال 1976 و به هنگام آغاز جنگ داخلی ، لبنان را به مقصد فرانسه ترک گفت و در انجا توانست در مجله اقتصادی ” اکونومیا ” مشغول به کار شود پس از مدتی سردبیر مجله ” آفریقای جوان ” شد و همزمان با روزنامه النهار و ضمیمه بین المللی اش همکاری داشت در سال 1983 توانست اولین رمانش را با عنوان ” جنگ های صلیبی از نگاه عربی ” منتشر کند . پس از آن بیشتر آثارش به زبانهای زنده دنیا ترجمه شد و توانست جوائز ادبی بسیاری از جمله جائزه دوستی فرانسه و عرب را برای رمان ” لئون آفریقایی ” کسب کند وهمچنین کاندید دریافت جایزه ” جونکور” مهمترین جشنواره ادبی فرانسه شد و پس از آن کاندید دریافت نوبل ادبیات شد و از مهمترین کارهای دیگرش می توان به  سمرقند ،اولین قرن بعد از بیاتریس ، باغهای نور و بنادر شرق  اشاره کرد .

بارزترین نشانه ادبیات معلوف که می توان آنرا خط ربط آثار او نیز دانست تسامح است . تسامح که رابطه اي ايجابي است بین خود (با همه متعلقات ) و دیگری (با تمام طیف هایش ) از شخصیت عربی لبنانی مسیحی خود معلوف شکل گرفته است اگرچه در اینجا تسامح صفتی شخصی است لیکن به نشانه ای ادبی در آثار معلوف مبدل گشته است در اولین رمانش “جنگهای صلیبی از نگاه عربی “جامعه های اروپایی را به بحث و مناقشه راجع به مفاهیم اساسی تمدن فرا می خواند .به طور مثال جنگهای صلیبی در ذهنیت اروپایی همچنان مایه افتخار می باشند ویادمان نرفته که چگونه بوش در حمله به افغانستان از چنین مفاهیمی استفاده کرد و چگونه سخنانش درمیان مسلمانان و عربها جنجال به پا کرد .و امین معلوف نیز در راستای اجتناب از استخدام چنین مفاهیمی غرب را به تجدید نظر در مورد مسائل بدیهی خویش فرا می خواند زیرا برای ایجاد مرکزیت اروپایی که خود از آن دم می زنند تجدید نظر آغاز مسیر تسامح است معلوف در این رمان به جنگهای صلیبی از زاویه دید عربی نگاه می اندازد که چگونه عربها آنها را جنگهایی دینی برای صلیب نمی دانند بل آنها را حمله هایی استعماری می دانند که قتل عام های بسیاری را در حق تمامی ادیان از جمله دین مسیحیت به پا داشته اند در رمان ” لئون آفریقایی” او داستان “حسن بن محمد الوزان” گردشگر ، دانشمند،و سیاستمدار خردمند اندلسی را برای ما بازگو می کند که در سالهای آخر حضور مسلمانان در اندلس از آنجا به مغرب هجرت می کند و سپس به شمال آفریقا و مصر سفر می کند تا اینکه توسط راهزنان ایتالیایی ربوده می شود . بعد از آن در قصر بابویه زندگی می کند و پس از تغییر نام خود به ” لئون دی موچی” با یک یهودی مسیحی شده ازدواج می کند .لئون نزد معلوف فقط یک مسلمان مسیحی شده نیست که دوباره به دینش باز می گردد بلکه شخصیتی است اسطوره ای ،شخصیتی که به جهانی بدون جنگ می اندیشد ،جهانی پر از صلح و دانش ،جهانی که در آن بشر آموزه های خویش را به اشتراک می گذارد. لئون برای معلوف خود تسامح است معلوف در رمان ” سمرقند” داستان عمر خیامِ شاعر ، دانشمند، ادیب و فقیه را برای ما بازگو می کند و از روابط او با حکومت و همچنین مخالفان دولت (حسن بن صباح) صحبت می کند. معلوف خیام را نیز مانند لئون آفریقایی شخصیتی لازمانی معرفی می کند که به دنبال جهان رویایی خود می گردد و سعی میکند که به واقعیت دردناک خیلی نزدیک نشود ولی از خلال رصد وجستجو در جهان فلکی جهان خویش را بسازد.او نمونه تسامح فردی انسانی است که بسوی تسامح کونی پیش می رود در ” باغ های نور” معلوف به داستان مانی می پردازد ، سوارکاری که رویای مساوات بین بشر وجهانی بدون کینه و جنگ و خشم را در سر می پروراند .جهانی که دوری از سلطه و غوطه ور شدن در هنر را فریاد می زند.و نقاشی که با تابلوهای خود مردم را به عشق و تسامح با آلات موسیقی بجای جنگ فرا می خواند.کسی که موفق می شود بین امپراتوری ساسانی و امپراتوری رم صلح برقرار کند و پایان او مرگ باشد و در ” بنادر شرق ” او از “عصیان کتبدار ” قهرمان مسلمان عثمانی، ارمنی الاصل ،متولد ترکیه بزرگ شده لبنان ودرس خوانده در فرانسه می نویسد . شهروند جهانی ای که تسامح را در بهترین و کاملترین معانی آن زندگی میکرد. و در این رمان کنایه آمیز تلخ و دردناک سرنوشت او چیزی جز جنون و بیمارستان روانی نیست در ” اولین قرن بعد از بیاتریس” او داستان دانشمند حشره شناسی را بیان می کند که با نوعی عقیم سازی اجباری ملتها مواجه می شود . وآن دارویی است عجیب که زن می تواند فقط فرزند ذکور به دنیا آورد.تسامح در اینجا تسامح بین ملتها نیست بلکه تسامح درون نوع بشر است.تسامح با خود و ذات از طریق رد سنتها و اعرافی که نابود کننده جنسیت بشر هستند. مقابله زن نماد باروری و شکوفایی و مرد سمبل جنگ و قدرت و معلوف بار دیگر این سوال را مطرح می کند که ” آیا کینه زیربنای اساسی جنسیت بشری است ؟

” ظاهرا تسامح نزد معلوف به مانند سعادت نزد ” مترلینگ ” پرنده ای خرافی است که تصور می کنیم آنرا در دستانمان حبس کرده ایم در حالی با خنده از دستانمان فرار می کند .آیا اشکال در مسیرمان است و یا در خودمان ؟ این همان سوال تکراری و بدون جواب معلوف است که نویسنده را آزار می دهد و او نیز همیشه و دائما آن را برای خواننده طرح می کند. {تسامح معلوف به رابطه طفره جویانه بین شرق و غرب نيز اشاره مي كند} و یا به قول “کيپلينگ ” شاعر پرآوازه انگلیسی “شرق، شرق می ماند و غرب، غرب و هیچگاه به هم نمی رسند” معلوف سعی در تخریب این برزخ و ایجاد پلی برای رابطه بین تمدنها می نماید .او دنیا را از خلال افراد می بیند و نه از سوی دانشکده های اندیشه . در ” جنگهای صلیبی ” او برای ما و اساسا برای غرب از نمادها و ارزشها نزد مسلمانان می گوید.او از ابن منقذ پزشک ،شاعر،فقیه و دانشمند زبانشناس می گوید و از معین الدین سیاستمدار و از صلاح الدین رهبر ، جنگجو ، سازشگر و دانشمند سخن به میان می آورد . او می گوید که اجدادمان با وجود کینه ها روابط خوبی ایجاد کردند چرا ما مانند آنها عمل نکنیم ؟

عكس از : محمدرضا فرطوسی

بدون شرح ، سوسنگرد ، عکاس : محمدرضا فرطوسی

سانسور مهمترین مسئله سالهای متمادی سینمای مصر بود ولی به نظر می رسد با مسئولیت گرفتن علی ابو شادی منتقد معروف مصری چراغ سبزهای بسیاری به فیلمسازان داده شده به گونه ای که موضوعات مطرح شده اکثرا برای اولین بار است که بر روی پرده می روند. با نگاهی به فیلمهای اکران شده در سال 2009 متوجه می شویم که جسارت در بیان و نقد معضلات اجتماعی وجه مشترک غالب این آثار است  اگرچه هنوز تابوهای سه گانه معروف سینمای مصر یعنی سکس ، دین و سیاست بیشترین حساسیتها را در جامعه مصری برمی انگیزند. شاید هیچ یک از فیلمهای اکران امسال به اندازه فیلم  ” دکان شحاته ” در مطبوعات و رسانه های مصری جنجال نیافرید . گروه های بسیاری به عوامل سازنده فیلم و مهمتر از آن به شورای نظارت مصر انتقاد کردند  به گونه ای که علی ابو شادی که به افکار سکولارش شهرت دارد ، تهدید به استعفا کرد. فیلمی به کارگردانی خالد یوسف و با بازی خواننده لبنانی هیفا وهبی که فریادی بر علیه نظام سرمایه داری و همچنین نقد روابط اجتماعی در محله های فقیر نشین قاهره بود . خالد یوسف  دوربین خود را به میان پایین ترین طبقات جامعه مصری می برد و از فساد ، خشونت ، و محرومیتی که این گروه جامعه به آن مبتلا هستند می گوید .اما شورای نظارت اعطای مجوز نمایش را به حذف چند سکانس و تیتراژ جنجالی فیلم منوط کرد . تیتراژی که در آن فیلمساز به گونه ای مستند گذر زمان را با تیتر روزنامه ها که به اتفاقات مهم سالهای گذشته مصر اشاره داشتند ، نشان می داد. یکی از این تیترها که شورای نظارت اصرار زیادی به حذف آن داشت به حادثه غرق شدن یک کشتی مصری در سال 2006 که منجر به کشته شدن ده ها نفر شد اشاره می کرد ، قضیه ای که در آن زمان پرده از یک فساد اداری بسیار بزرگ برداشته بود.

از تیترهای حساسیت زای دیگر، قضیه آتش گرفتن سالن تئاتر قصر فرهنگ مصر در دو سال قبل بود  که باعث استعفای فاروق حسنی وزیر فرهنگ مصر شد که البته پس از آن به منصب خویش بازگشت. به غیر از تیتراژ شورای نظارت خواستار حذف چند سکانس تاثیر گذار دیگر را نیز داشت از جمله سکانسی از فیلم که در آن هیفا وهبی در کنار برادر و نامزدش می رقصد و آن دو را به جان هم می اندازد .همچنین سکانسی که در آن  بعضی از شخصیت های سیاسی و حزبی معروف را که با پول رای روستاییان را می خریدند به سخره گرفته بود. و نیز صحنه نخست فیلم هنگامی که ساکنان یک محله فقیر نشین جلوی حرکت قطار را گرفته و بار گندم آنرا به سرقت می برند.

اما نکته بسیار عجیب اینکه بعد از کوتاه نیامدن خالد یوسف، اداره سانسور اعطای مجوز نمایش را به هیاتی از وزارت کشور واگذار کرد و عجیبتر اینکه این هیئت رای به اکران فیلم بدون هیچ گونه حذفی داد و به بحث اول مطبوعات مصر در چندین هفته مبدل گشت. البته سینماگران مصر معمولا از دخالت مستقیم دولت خاطرات خوشی دارند که معروفترین آنها دخالت جمال عبدالناصر رییس جمهور محبوب و فقید مصر در اکران فیلم  ”چیزی از جنس ترس”  نوشته نویسنده نوبلیست عرب نجیب محفوظ  بود. آن هنگام که اداراه سانسور به دلیل شباهت بسیار قهرمان فیلم با رییس جمهور عبدالناصر اجازه اکران به فیلم نداد اما شخص نجیب محفوظ فیلم را به جمال عبدالناصر نشان می دهد و عبدالناصر می گوید:” اگر ما تا این اندازه بد و شرور هستیم که در فیلم نشان می دهند پس بگذارید مردم نیز ببینند “

از دیگر فیلمهای مطرح و پر سرو صدای این سال فیلم پر ستاره ” شهرزاد قصه بگو” به کارگردانی یسری نصرالله و با بازی  منا زکی بود که به استثمار زنان توسط مردان و ستمی که بر زن مصری در جامعه مردسالار روی می دهد می پرداخت . این فیلم اگرچه توانست از سد شورای نظارت به سلامت عبور کند اما گروه های دینی و بعضی از سیاستمداران خواستار توقیف فیلم شدند ، همچنان که  گروه بسیار بزرگی در فیس بوک  فیلم و منا زکی هنرپیشه نقش اول آن را تحریم کردند .این فیلم به دلیل جسارت در طرح موضوعاتی حساس در مورد زنان مورد استقبال جشنواره های بین المللی قرار گرفت و در داخل نیز توانست تماشگران زیادی را به سالنهای سینما بکشاند.

البته شورای نظارت همیشه کوتاه نمی آید به خصوص هنگامی که اصرار داشت سکانسی از  فیلم “بوبوس”  با بازی  یسرا و عادل امام  را که وجود آن را خدشه وارد کردن به حیا و عفت عمومی جامعه می دانست حذف شود وفیلم پس از حذف آن سکانس اجازه اکران یافت. سال گذشته نیز 18  صحنه از فیلم “سیکو سیکو” اثر کارگردان زن مصری “ایناس الدغیدی” حذف شد. کارگردانی که به جرات و جسارت در مطرح کردن مسائل زنان شهرت دارد. همچنان که فیلم ” دیکتاتور” که به نقد فضای سیاسی کشورهای جهان سوم می پرداخت پس از حذف چند سکانس رنگ پرده را به خود دید. از سویی دیگر به  تعدادی از فیلمنامه ها همچون “پسر رییس”  به دلایل سیاسی اجازه ساخت نداد و آنها را به دلیل دخالت بی جا در سیاستهای امنیتی نظام و نقد شخصیتهای بزرگ سیاسی ممنوع کرد و سال گذشته نیز به فیلمی با موضوع قتل انور سادات رئیس جمهور پیشین مصر پروانه نمایش داده نشد ، جالب است که هر چهار فیلمنامه ای که تاکنون در مورد قتل سادات نوشته شده اند اجازه ساخت نگرفته اند . ظاهرا این سخت گیری فقط در مورد رؤسای جمهور مصر نیست زیرا که به سناریوی دیگری در مورد رئیس جمهور امریکا  با نام “حسن حسین اوباما” نوشته حسن رفضت اجازه ساخت داده نشد علیرغم اینکه نویسنده هرگونه توهینی به اوباما را در فیلمنامه رد کرده بود.

در دیگر سو هر از چندی خبری به گوش می رسد که فلان وکیل بر ضد فلان فیلم به دلیل اخلاقی و یا سیاسی به دادگاه شکایت کرده است . این وکلا که مطبوعات مصر آنها را “وکلای شهرت” می نامند به بهانه های مختلف از فیلمها ، بازیگران و کارگردانان شکایت می کنند .همچنان که  جماعت تندرو دینی که به اصحاب فتاوی معروف هستند نیز به روش خود اقدام به سانسور و نظارت می کنند و شاید شدید ترین آنها حمله مطبوعاتی و تلویزیونی  به فیلم  ”دکان شحاته” و فیلم قبلی خالد یوسف  “حین میسره”   بود که برای نخستین بار رابطه دو زن همجنس باز را بر پرده نشان داده بود. آن هنگام که از دولت خواستار محاکمه سازندگان فیلم به اتهام فساد فی الارض شدند . مردم مصر سخنان این گروه را بسیار جدی می گیرند زیرا که هنوز جنجالی ترین فتوای شان را در مورد دانشمند معروف عرب  “دکترنصر حامد ابوزید”  فراموش نکرده اند . هنگامی که دادگاه را مجبور کردند  که ابوزید را به اتهام خروج از اسلام از زنش جدا کند . آنهم به دلیل سخنرانی های ابو زید در دانشگاه قاهره که آن را توهین به قران و اسلام میدانستند.

محمدرضا فرطوسی

دیروز یه مستند بسیار جالب دیدم فیلمی عجیب و دوست داشتنی . با اینکه فیلم فقط مجموعه ای از تصاویر و موسیقی و بدون دیالوگ یا نریشن بود، ولی یک ساعت و نیم حتی نفس نکشیدم . این مستند که پواکاتزی – زندگی در تغییر نام دارد، اثر بسیار هنرمندانه و آوانگارد مستندساز مشهور آمریکایی گادفری رجیو است .این مستند بلند که تولید 1988 می باشد مجموعه تصاویری از زندگی و کار مردمان بومی کشورهای جهان سوم مانند آسیا ، آفریقا، جنوب آمریکا و خاورمیانه می باشد که سعی دارد به ما نشان دهد که چگونه با ورود مدرنیته و شهر نشینی فرهنگ های کوچک از بین می روند و مردم به استثمار تکنولوژی در می آیند. فیلم تصاویر متفاوتی از کارگران بومی نشان می دهد از کارگران معدن طلا گرفته که مانند مورچه هایی از کوه بالا و پایین میروند تا مشقت ماهیگیران آفریقایی و یا عبادت و کار زنان هندی و در سویی دیگر سردرگمی کودکان عرب مصری و… در نهایت با شنیدن صدای اذان بر روی تصاویری از عبادت و کار مردم که به تدریج محو و در یکدیگر ادغام میشوند، فیلم به پایان میرسد . به قول خود رجیو ، فیلم در مورد باید ها و نباید ها نیست بلکه چگونگی تغییر یک زندگی است . این فیلمساز مشهور با سه گانه خود ( سه گانه کاتزی ) تاثیر بسیاری در تاریخ سینمای مستند گذاشت وآثار بسیاری با الهام از سبک کار او ساخته شده اند که از آن دست میتوان به فیلم تحسین شده براکا (برکت) اثر رون فریک اشاره کرد .

جالب است بدانید این فیلم محصول متروگلدن مایر و به تهیه کنندگی دو غول سینمای جهان، فرانسسیس فورد کاپولا و جورج لوکاس است، و موسیقی زیبای فیلم از شاهکارهای آهنگساز مشهور جهان فیلیپ گاس است . شاید یه روز پرونده کامل این سه گانه رو تو همین وبلاگ بنویسم